जग असुरक्षित : अमेरिका, दुबई, इराण आणि अपयशी विकास मॉडेल – ॲड. शंकर चव्हाण

 

मुंबई | प्रतिनिधी :

“जग असुरक्षित होत चाललं आहे. महासत्ता असो वा आर्थिक केंद्र—भीती, तणाव आणि अस्थिरता सर्वत्र दिसते. माणूस केंद्रस्थानी नसेल तर विकास हा केवळ आकड्यांचा खेळ ठरतो,” असे ठाम मत मुंबई उच्च न्यायालयाचे अधिवक्ता ॲड. शंकर चव्हाण यांनी आपल्या अधिकृत X (पूर्वीचे ट्विटर) हँडलवर व्यक्त केले. त्यांच्या या पोस्टनंतर जागतिक घडामोडींवर आणि आधुनिक विकास मॉडेलवर नव्याने चर्चा सुरू झाली आहे.

अलीकडच्या काळात United States मध्ये वाढती गुन्हेगारी, महागाई, आरोग्यसेवेचा प्रचंड खर्च आणि मानसिक असुरक्षिततेमुळे मोठ्या प्रमाणावर नागरिक देश सोडण्याचा निर्णय घेत आहेत. घरांचे गगनाला भिडलेले दर, काम–जीवन समतोलाचा अभाव आणि सामाजिक तणाव यामुळे “श्रीमंती असूनही समाधान नाही” ही भावना बळावत आहे. जगातील सर्वात प्रगत अर्थव्यवस्थेत सामान्य नागरिकाला सुरक्षित, स्थिर आयुष्य मिळत नसेल, तर विकासाच्या दिशेवर प्रश्नचिन्ह उभे राहते, असे ॲड. चव्हाण यांनी नमूद केले.

दुसरीकडे, जागतिक आर्थिक केंद्र म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या Dubai मध्येही अलीकडे तणावपूर्ण घटना, सुरक्षा विषयक चिंता आणि अनिश्चिततेचे सावट दिसते. प्रचंड गुंतवणूक, आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि झगमगाट असूनही “मानवी सुरक्षितता” हा कळीचा मुद्दा ठरतो आहे. “विकास म्हणजे केवळ इमारती, प्रकल्प किंवा गुंतवणूक नव्हे; नागरिक भयमुक्त आहेत का, हे अधिक महत्त्वाचे,” असे ॲड. शंकर चव्हाण म्हणाले.

पश्चिम आशियात सुरू असलेले भू-राजकीय तणाव, विशेषतः Iran संदर्भातील संघर्ष, हल्ले आणि प्रतिहल्ल्यांनी जागतिक अस्थिरता अधिक तीव्र केली आहे. ऊर्जा, व्यापार आणि स्थलांतरावर त्याचा थेट परिणाम होत असून सामान्य नागरिकांचे आयुष्य धोक्यात येत आहे. “राजकीय व लष्करी ताकदीचा अतिरेक, मानवी सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष—हा आधुनिक विकासाचा मोठा दोष आहे,” असे मत त्यांनी व्यक्त केले.

ॲड. शंकर चव्हाण यांच्या मते, आज जगभर दिसणारी ही असुरक्षितता केवळ एका देशाची समस्या नाही; ती संपूर्ण विकास संकल्पनेची मर्यादा उघड करते. “जीडीपी, शेअर बाजार, रँकिंग्ज—हे सर्व आवश्यक असले तरी पुरेसे नाहीत. नागरिकांच्या जीवनमानात सुधारणा होत नसेल, तर विकास अपयशी ठरतो,” असे ते म्हणाले. लोक देश सोडतात कारण त्यांना केवळ कमवायचे नसते; त्यांना सन्मानाने, सुरक्षितपणे जगायचे असते—ही बाब धोरणकर्त्यांनी गांभीर्याने घ्यावी, असा त्यांनी इशारा दिला.

भारत आणि विशेषतः महाराष्ट्रासाठी हा काळ आत्मपरीक्षणाचा असल्याचे ते म्हणाले. “आज अमेरिकन नागरिक ज्या गोष्टी शोधत आहेत—परवडणारे जीवन, सामाजिक जिव्हाळा, शांतता आणि काम–जीवन समतोल—त्या गोष्टी आपल्या समाजात नैसर्गिकरित्या आहेत. मात्र चुकीच्या धोरणांमुळे, असमान विकासामुळे आणि नियोजनाच्या अभावामुळे आपण त्या गमावत चाललो आहोत,” असे त्यांनी सांगितले. तरुणांचे स्थलांतर, घरबांधणीची अडचण, आरोग्यसेवेचा खर्च आणि रोजगारातील अस्थिरता—हे सर्व प्रश्न वेळीच सोडवले नाहीत तर महाराष्ट्रालाही जागतिक असंतुलनाचा फटका बसू शकतो.

भावी लोकप्रतिनिधी म्हणून आपली दिशा स्पष्ट करताना ॲड. शंकर चव्हाण म्हणाले, “माझा आग्रह माणूसकेंद्री विकासावर आहे. रोजगारनिर्मिती, परवडणारी घरे, मजबूत सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था, सुरक्षित शहरे आणि सामाजिक समतोल—या पाच बाबींवर धोरणे केंद्रित केली पाहिजेत.” तरुणांनी परदेशात संधी शोधण्याऐवजी महाराष्ट्रातच आपले भविष्य घडवावे, अशी परिस्थिती निर्माण करणे हेच ध्येय असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

अखेरीस, त्यांनी पुन्हा आपल्या X वरील विधानाचा संदर्भ देत सांगितले की, “जग असुरक्षित आहे कारण विकास माणसाच्या आयुष्याशी जोडला गेला नाही. अमेरिका, दुबई, इराण—या घडामोडी केवळ बातम्या नाहीत; त्या आपल्याला इशारा देतात.” विकासाचा अर्थ पुन्हा एकदा मानवाच्या सुरक्षिततेशी, समाधानाशी आणि सन्मानाशी जोडला गेला, तरच खऱ्या अर्थाने स्थिर आणि समृद्ध समाज उभा राहील, असा ठाम विश्वास ॲड. शंकर चव्हाण यांनी व्यक्त केला.

*****